با لازمالاجراشدن ویرایش جدید استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها از ابتدای سال 1405، یک مبحث جدید با عنوان «حسابداری مصونسازی» به ادبیات حسابداری ایران اضافه شد. در این نوشته میخواهم به زبان ساده و خلاصه توضیح بدهم، مصونسازی و حسابداری مربوط به آن چیست.
مصونسازی چیست؟
طبق تعریف استاندارد حسابداری 15: «مصونسازی به اقداماتی اطلاق میشود که به منظور کاهش یا جبران ریسک ناشی از تغییر در ارزش منصفانه یا جریانهای نقدی مربوط به یک قلم خاص انجام میگیرد.»
به زبان ساده یعنی، کارهایی که انجام میدهیم تا ریسک تغییرات ارزش منصفانه یا ریسک تغییرات جریانهای نقدی یک قلم مشخص (که به آن «قلم مصونشده» میگوییم) را بطور کامل جبران کنیم، یا دستکم بخشی از این ریسک را کاهش بدهیم.
مثلا، فرض کنید شما یک بدهی دلاری دارید که آنرا باید ششماه دیگر تسویه کنید؛ و نگران این هستید که در نتیجه افزایش نرخ دلار طی ششماه آینده، ناچار شوید مبلغ ریالی بیشتری پرداخت کنید. در چنین مواردی، اگر با انعقاد یک قرارداد آتی خرید دلار به نرخ امروز (که یکی از متداولترین ابزارهای مشتقه برای مصونسازی بدهیهای ارزی است) اقدام به جبران ریسک افزایش ارزش منصفانه این بدهی ارزی کنید؛ به این کار «مصونسازی تغییرات ارزش منصفانه» گفته میشود.
یا مثلا، فرض کنید شما یک قلم بااهمیت موجودی کالا دارید و نگران کاهش ارزش منصفانه آن طی یکسال آینده هستید. در چنین مواردی، اگر با انعقاد یک قرارداد آتی فروش آن کالا به قیمت امروز (که یکی از متداولترین ابزارهای مشتقه برای مصونسازی ارزش منصفانه کالاها است) اقدام به جبران ریسک کاهش ارزش منصفانه این موجودی کالا کنید؛ به این کار هم «مصونسازی تغییرات ارزش منصفانه» گفته میشود.
یا مثلا، فرض کنید در حال راهاندازی یک خط تولید هستید، و طبق برنامه زمانبندی اجرا پروژه، باید ششماه بعد یک ماشینآلات را از خارج از کشور (به قیمت دلاری) خریداری کنید. در چنین مواردی اگر نگران افزایش جریان نقدی (ریالی) خروجی این «معامله آتی پیشبینیشدهی بسیار محتمل» (خرید ماشینآلات به قیمت دلاری در ششماه آینده) در نتیجه افزایش نرخ دلار طی ششماه آینده باشید؛ و به همین دلیل، با انعقاد یک قرارداد آتی خرید دلار به نرخ امروز (که یکی از متداولترین ابزارهای مشتقه برای مصونسازی تغییرات جریانهای نقدی ارزی است) اقدام به جبران ریسک افزایش جریان نقدی (ریالی) خروجی این پروژه کنید؛ به این کار «مصونسازی تغییرات جریان نقدی» گفته میشود.
روشهای مجاز حسابداری مصونسازی کدامند؟
از ابتدای سال 1405، در رعایت الزامات استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها (تجدیدنظرشده 1404) اگر برای مصونسازی هر قلمی (مشابه مثالهای بالا) نسبت به تحصیل یک یا چند ابزار مشتقه (مثلا، قرارداد آتی خرید دلار) اقدام کنیم؛ حسابداری تغییرات ارزش منصفانه آن ابزار مشتقه باید طبق الزامات این استاندارد انجام شود.
به عنوان نمونه، در مثال خرید ماشینآلات به قیمت دلاری:
- اگر معادل ریالی قیمت آن ماشینآلات در زمان شروع مصونسازی - یعنی زمان انعقاد قرارداد آتی خرید دلار (ابزار مشتقه) - مثلا 10.000 ریال باشد؛ و
- اگر معادل ریالی قیمت آن ماشینآلات در زمان خرید مثلا 12.000 ریال شده باشد؛ و
- اگر طی مدت زمان مصونسازی - یعنی از تاریخ تحصیل ابزار مشتقه تا زمان تسویه نقدی آن - ارزش منصفانه این ابزار مشتقه (قرارداد آتی خرید دلار) مثلا 2.000 ریال افزایش پیدا کرده باشد.
- در چنین مواردی، سود تغییرات ارزش منصفانه این ابزار مشتقه، باید صرف کاهش بهای تمامشده دارایی تحصیلشده (ماشینآلات) شود. یعنی ماشینآلات به جای 12.000 ریال به مبلغ 10.000 ریال شناسایی میشود. و این شاهکار گزارشگری مالی، در نتیجهی حسابداری مصونسازی است!
ویدئوهای آموزشی استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها (تجدیدنظرشده 1404)
برای آموزش کامل الزامات این استاندارد، شامل روشهای مجاز حسابداری مصونسازی تغییرات ارزش منصفانه و مصونسازی تغییرات جریانهای نقدی همراه با چندین مثال عددی (در قالب هشت ویدئو به مدت حدود چهار ساعت) به مجموعه ویدئوهای آموزشی استانداردهای حسابداری (سرفصل 3: حسابداری سرمایهگذاریها) مراجعه کنید.
دیدگاه خود را بنویسید